توحید افعالی

توحید افعالی خداوند، را تفسیر حدیث قدسی «لامؤثر فی الوجود إلا الله» دانسته اند (الشیرازی، 1981، ج 8، ص224) و در واقع عبارت است از:

«درک و شناخت این که جهان با همه نظامات و سنن و علل و معلولات، فعل او، کار او و ناشی از اراده اوست، موجودات عالم چنان که در ذات استقلال ندارند و قائم به او و وابسته به او هستند در مقام تأثیر و علیت نیز استقلال ندارند و در نتیجه خداوند چنان که در ذات شریک ندارد در فاعلیت نیز شریک ندارد» (مطهری، مقدمه ای بر ...، 1372، ج2، ص40).

به عبارتی توحید افعالی یعنی «إفراد و جدا کردن فعل حق تعالی از فعل غیر حق تعالی، به معنای اثبات فاعلیت مطلق برای خداوند متعال و نفی فاعلیت از غیر او آنگاه که خداوند تعالی با افعالی متجلی می شود» (التهانوی، 1996، جزء اول، ص 529). در تشریح این قسم از توحید واجب تعالی از دو مقدمه خالقیت و مبدئیت خداوند نسبت به ماسوی استفاده می کنیم.

قضا و قدر...